Η εποχή των αόριστων «πράσινων» μηνυμάτων φαίνεται ότι κλείνει. Με τον νόμο 5317/2026, που δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α’ 108/10.07.2026, η Ελλάδα ενσωμάτωσε την Οδηγία (ΕΕ) 2024/825 και ενίσχυσε το πλαίσιο προστασίας των καταναλωτών απέναντι σε παραπλανητικούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς. Οι σχετικές ρυθμίσεις βρίσκονται στα άρθρα 79 έως 90 και τροποποιούν τον ν. 2251/1994 για την προστασία του καταναλωτή. Χρειάζεται εδώ μία σημαντική διευκρίνιση. Ο νέος νόμος δεν αποτελεί την ενσωμάτωση της ξεχωριστής Green Claims Directive, η οποία αφορά ειδικότερες απαιτήσεις τεκμηρίωσης και επαλήθευσης ρητών περιβαλλοντικών ισχυρισμών. Ενσωματώνει την Οδηγία για την ενδυνάμωση των καταναλωτών στην πράσινη μετάβαση. Παρ’ όλα αυτά, οι συνέπειές του για το marketing των προϊόντων είναι ήδη άμεσες και ουσιαστικές.
Τι θεωρείται περιβαλλοντικός ισχυρισμός
Ο ορισμός είναι ιδιαίτερα ευρύς. Περιβαλλοντικός ισχυρισμός μπορεί να είναι ένα κείμενο, μια εικόνα, ένα γραφικό, ένα σύμβολο, μια ετικέτα, ακόμη και η εμπορική ονομασία ενός προϊόντος ή μιας εταιρείας. Αρκεί να δηλώνει ή να υπονοεί ότι ένα προϊόν έχει θετικό ή μηδενικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο, ότι επιβαρύνει λιγότερο το περιβάλλον από άλλα προϊόντα ή ότι έχει βελτιώσει την επίδοσή του με την πάροδο του χρόνου.
Αυτό σημαίνει ότι εκφράσεις όπως «οικολογικό», «πράσινο», «φιλικό προς το περιβάλλον» ή «κλιματικά φιλικό» δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως απλά διαφημιστικά επίθετα. Ένας γενικός περιβαλλοντικός ισχυρισμός επιτρέπεται μόνο όταν η επιχείρηση μπορεί να αποδείξει αναγνωρισμένη εξαιρετική περιβαλλοντική επίδοση, σχετική με τον συγκεκριμένο ισχυρισμό. Ο νόμος συνδέει αυτή την έννοια, μεταξύ άλλων, με το EU Ecolabel και με επίσημα αναγνωρισμένα συστήματα οικολογικής σήμανσης Τύπου Ι κατά EN ISO 14024.
Οι νέες απαγορεύσεις
Ο νόμος εισάγει πρακτικές που απαγορεύονται σε κάθε περίπτωση. Δεν επιτρέπεται η χρήση σήματος βιωσιμότητας που δεν βασίζεται σε πραγματικό σύστημα πιστοποίησης ή δεν έχει θεσπιστεί από δημόσια αρχή. Απαγορεύεται επίσης η παρουσίαση ολόκληρου του προϊόντος ή της επιχείρησης ως περιβαλλοντικά προτιμητέας, όταν το πλεονέκτημα αφορά μόνο μία περιορισμένη πτυχή, για παράδειγμα τη συσκευασία ή μία πρώτη ύλη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η απαγόρευση ισχυρισμών όπως «carbon neutral» ή «climate neutral» για ένα προϊόν, όταν αυτοί βασίζονται σε αντιστάθμιση εκπομπών. Παράλληλα, οι ισχυρισμοί για μελλοντικές περιβαλλοντικές επιδόσεις πρέπει να στηρίζονται σε δημόσιες και επαληθεύσιμες δεσμεύσεις, σε λεπτομερές σχέδιο εφαρμογής, σε μετρήσιμους στόχους με σαφές χρονοδιάγραμμα και σε τακτική επαλήθευση από ανεξάρτητο τρίτο μέρος.
Τι σημαίνει για τη βιομηχανία χρωμάτων
Για έναν παραγωγό χρωμάτων, βερνικιών ή δομικών υλικών, η συμμόρφωση δεν περιορίζεται στην ετικέτα. Αφορά τα τεχνικά φυλλάδια, τους καταλόγους, την ιστοσελίδα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τις παρουσιάσεις πωλήσεων και κάθε άλλη μορφή εμπορικής επικοινωνίας.
Ισχυρισμοί όπως «υδατοδιαλυτό, άρα οικολογικό», «χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος», «με ανακυκλωμένες πρώτες ύλες» ή «μειωμένου άνθρακα» χρειάζονται σαφή όρια και τεκμηρίωση. Πρέπει να είναι γνωστό ποιο χαρακτηριστικό μετρήθηκε, με ποια μέθοδο, σε σύγκριση με ποιο προϊόν, με ποια λειτουργική μονάδα και για ποια στάδια του κύκλου ζωής. Η επιλογή ενός ευνοϊκού δείκτη, ενώ αποκρύπτονται άλλες σημαντικές επιπτώσεις, μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητική συνολική εικόνα.
Ένα EPD μπορεί να προσφέρει πολύτιμα και επαληθευμένα δεδομένα για τον κύκλο ζωής. Δεν μετατρέπει όμως αυτομάτως το προϊόν σε «οικολογικό» ούτε αποδεικνύει από μόνο του περιβαλλοντική υπεροχή. Αντίστοιχα, η συμμόρφωση με ένα υποχρεωτικό όριο VOC δεν μπορεί να παρουσιάζεται ως ιδιαίτερο περιβαλλοντικό πλεονέκτημα, αφού ο νόμος απαγορεύει την προβολή μιας κοινής νομικής απαίτησης ως μοναδικού χαρακτηριστικού της προσφοράς.
Η ανάγκη για εσωτερικό έλεγχο των ισχυρισμών
Οι επιχειρήσεις χρειάζονται πλέον μια οργανωμένη διαδικασία έγκρισης περιβαλλοντικών ισχυρισμών, με συνεργασία των τμημάτων R&D, Regulatory και Marketing. Κάθε ισχυρισμός πρέπει να συνοδεύεται από φάκελο τεκμηρίωσης, σαφές πεδίο εφαρμογής, πηγή δεδομένων, ημερομηνία αξιολόγησης και υπεύθυνο έγκρισης.
Το ρίσκο δεν είναι μόνο το διοικητικό πρόστιμο. Για πρόστιμα άνω των 50.000 ευρώ, καθώς και σε περίπτωση υποτροπής ανεξάρτητα από το ύψος του προστίμου, δημοσιεύεται η επωνυμία του παραβάτη, η περιγραφή της παράβασης, ο κωδικός και η εμπορική ονομασία του προϊόντος. Το greenwashing αποκτά επομένως συγκεκριμένο κανονιστικό, εμπορικό και κόστος φήμης.
Με βάση τη γενική διάταξη έναρξης ισχύος, το Μέρος Γ’ του νόμου εφαρμόζεται από τη δημοσίευσή του, δηλαδή από τις 10 Ιουλίου 2026. Για τη βιομηχανία χρωμάτων, η σωστή αντίδραση δεν είναι η κατάργηση κάθε περιβαλλοντικής επικοινωνίας. Είναι η μετάβαση από τα εύκολα πράσινα επίθετα σε ακριβείς, μετρήσιμους και αποδείξιμους ισχυρισμούς.
Πηγές
- Νόμος 5317/2026: Ενδυνάμωση της προστασίας των καταναλωτών στους τομείς των συμβάσεων πιστώσεων, των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και των συμβάσεων που συνάπτονται εξ αποστάσεως, εκτός καταστήματος και ηλεκτρονικά: Ενσωμάτωση των Οδηγιών (ΕΕ) 2017/828, 2023/2225, 2023/2673, 2024/825, 2024/1799 και 2026/74 και λοιπές διατάξεις. Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ελληνικής Δημοκρατίας, Τεύχος Α΄, 108/10.07.2026, 5143–5266.
- European Commission. (2023). Proposal for a Directive of the European Parliament and of the Council on substantiation and communication of explicit environmental claims (Green Claims Directive) [COM(2023) 166 final, 2023/0085(COD)]. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=COM%3A2023%3A166%3AFIN
- European Parliament, & Council of the European Union. (2005). Directive 2005/29/EC concerning unfair business-to-consumer commercial practices in the internal market. Official Journal of the European Union, L 149, 22–39. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2005/29/oj/eng
- European Parliament, & Council of the European Union. (2010). Regulation (EC) No 66/2010 on the EU Ecolabel. Official Journal of the European Union, L 27, 1–19. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2010/66/oj/eng
- European Parliament, & Council of the European Union. (2011). Directive 2011/83/EU on consumer rights, amending Council Directive 93/13/EEC and Directive 1999/44/EC and repealing Council Directive 85/577/EEC and Directive 97/7/EC. Official Journal of the European Union, L 304, 64–88. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2011/83/oj/eng
- European Parliament, & Council of the European Union. (2024). Directive (EU) 2024/825 amending Directives 2005/29/EC and 2011/83/EU as regards empowering consumers for the green transition through better protection against unfair practices and through better information. Official Journal of the European Union, L, 2024/825. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2024/825/oj/eng
- International Organization for Standardization. (2026). Environmental statements and programmes for products: Ecolabels (ISO Standard No. 14024:2026). https://www.iso.org/standard/72458.html